महाराष्ट्रात गुंठा पद्धत का वापरली जाते

महाराष्ट्र आणि गोव्यातील जमीन मोजणी गुंठा एकर पद्धतीवर आधारित आहे, आणि ही पद्धत आजही सातबारा, फेरफार आणि नोंदणी दस्तऐवजांमध्ये अधिकृतपणे वापरली जाते. एक गुंठा म्हणजे सुमारे ३३ फूट बाय ३३ फूट, आणि चाळीस गुंठ्यांचा एक एकर होतो. ही पद्धत ब्रिटिश काळातील मोजणी साखळीवर आधारलेली असल्याने ती इतर राज्यांतील गुंठ्याशी जुळते, म्हणजे कर्नाटक, आंध्र प्रदेश, तेलंगणा आणि ओडिशातही गुंठ्याचे मूल्य तेच राहते.

याउलट विघा किंवा बिघा हा शब्द उत्तर भारतातून आलेला असला तरी काही भागांत, विशेषतः गुजरात सीमेजवळ, तोही वापरात दिसतो. GIS आधारित जमीन सर्वेक्षणात काम करताना हा फरक न ओळखल्यास दस्तऐवजातील क्षेत्रफळ चुकीचे नोंदवले जाण्याची शक्यता असते, त्यामुळे प्रत्येक भागासाठी नेमका संदर्भ तपासणे आवश्यक ठरते.

लांबी किंवा लिनियर युनिट रूपांतर तक्ता

खालील तक्त्यात पारंपरिक ते आधुनिक लांबी मोजणीच्या एककांचे मीटरमधील समतुल्य मूल्य दिले आहे.

थोडक्यात: १ हात ०.४५७२ मीटर, १ गज ०.९१४४ मीटर, १ चेन २०.११६८ मीटर, आणि १ कोस साधारण २ ते ३ किलोमीटरच्या दरम्यान धरला जातो.

क्षेत्रफळ किंवा एरिया युनिट रूपांतर तक्ता

जमिनीचे क्षेत्रफळ समजून घेण्यासाठी हा तक्ता सर्वात जास्त उपयोगी पडतो, विशेषतः महाराष्ट्रातील गुंठ्यापासून हेक्टर किंवा एकरकडे जाताना.

थोडक्यात: १ गुंठा साधारण १०१.१७ चौरस मीटर, चाळीस गुंठ्यांत १ एकर म्हणजे ४०४६.८६ चौरस मीटर, आणि अडीच एकराच्या जवळपास एक हेक्टर होतो.

राज्यनिहाय बिघ्याची तुलना

बिघा हे नाव एकच असले तरी राज्यानुसार त्याचे मूल्य किती वेगळे असते हे पाहून आश्चर्य वाटेल. खालील कार्डमध्ये प्रमुख राज्यांचा बिघा एकत्र दाखवला आहे, महाराष्ट्रातील गुंठा वेगळा ठळक केला आहे.

हा कन्व्हर्टर शेतकरी आणि जमीन मालकांना कसा उपयोगी पडतो

समजा तुमच्या वडिलोपार्जित जमिनीचा सातबारा उतारा हेक्टर आर मध्ये आहे, पण खरेदीदाराला किंवा बँकेला गुंठ्यात किंवा एकरमध्ये आकडा हवा आहे. हातात कॅल्क्युलेटर नसेल तर या छोट्या रूपांतरासाठीही वेळ वाया जातो. फळबाग किंवा उसाच्या लागवडीचे नियोजन करताना अनेक शेतकरी हेक्टर आधारित निविष्ठांचा हिशोब ठेवतात, तेव्हा गुंठ्यापासून हेक्टरकडे जाणारे हे रूपांतर थेट कामी येते.

जमीन विकण्यापूर्वी अनेक मालकांना धक्का बसतो जेव्हा दस्तऐवजातील गुंठे आणि प्रत्यक्ष जीपीएस मोजणीतील क्षेत्र जुळत नाही. याचे एक मोठे कारण म्हणजे जुनी मोजणी साखळी किंवा दोरीने केली गेली होती, जी वर्षानुवर्षे नदीकाठच्या किंवा अनेक वेळा वाटणी झालेल्या जमिनीत थोडी सरकू शकते.

प्रत्यक्ष सर्वेक्षण कधी आवश्यक असते

फक्त कागदावरील हिशोबावर अवलंबून न राहता प्रत्यक्षात DGPS किंवा ड्रोन सर्वेक्षण कधी करावे याची काही सोपी लक्षणे आहेत. जमीन अनेक भावंडांमध्ये विभागली जात असेल, शेजाऱ्याशी सीमेवरून मतभेद असतील, किंवा बँक कर्जासाठी अचूक क्षेत्रफळ प्रमाणपत्र हवे असेल, या तीनही परिस्थितीत केवळ कागदी गुंठा एकराचा हिशोब पुरेसा नसतो. आमच्या लँड अ‍ॅक्विझिशन सर्वेक्षण पद्धतीत GPS अचूकतेने प्रत्यक्ष सीमा निश्चित करून दस्तऐवजातील मोजणीशी पडताळली जाते.

शहरी भागात मोठ्या भूखंडाचे तुकडे करून विकसन करताना हा फरक मोठी अडचण निर्माण करतो. यासाठीच आमची GIS सोल्यूशन्स टीम जमिनीच्या डिजिटल नोंदी आणि प्रत्यक्ष क्षेत्र मोजणी एकाच नकाशावर आणून जुळवते, जेणेकरून भविष्यात दस्तऐवजावरून वाद होणार नाही.

नेपाळ आणि शेजारील देशांतील जमीन मोजणी

सीमावर्ती भागातील अनेकांना नेपाळ आणि श्रीलंकेतील जमीन मोजणी पद्धतीही परिचित असते. नेपाळच्या डोंगराळ भागात रोपणी पद्धत वापरली जाते, तर तराई भागात भारताप्रमाणेच बिघा पद्धत आहे, पण त्याचे मूल्य वेगळे आहे.

एक रंजक गोष्ट म्हणजे पंजाबचा एक मारला आणि श्रीलंकेचा एक पर्च दोन्ही अगदी २५.२९२८५ चौरस मीटर इतकेच आहेत, कारण दोन्ही एकाच १६.५ फूट बाय १६.५ फूट चौरसातून तयार झाले आहेत. नेपाळचा एक बिघा साधारण १३.३१ रोपणीइतका असतो, दोन वेगळ्या पद्धती जुळवण्यासाठी ही तुलना उपयोगी पडते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न